Verkiezingen 2025: Internationale dimensie van het asielbeleid

Verblijfblog bespreekt net als in 2023, 2021 en 2017 de migratie- en integratieparagrafen van de verkiezingsprogramma’s van de politieke partijen in de Tweede Kamer. In de verkiezingsdossiers zijn de programma’s sinds 2010 met elkaar vergeleken. In dit vierde blog van deze nieuwe serie over de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober 2025 staat de internationale dimensie van het asielbeleid centraal.
Door Hemme Battjes

Disclaimer
In deze serie over de komende Tweede Kamerverkiezingen is om praktische redenen besloten om alleen Kamerfracties met minimaal twee zetels te onderzoeken. Daarnaast wordt JA21 gelet op de hoge zetelpeilingen ook meegenomen. Dat betekent dat de verkiezingsprogramma’s van vijftien partijen onder de loep zullen worden genomen. De volgende partijen maken dus onderdeel uit van deze serie: VVD, D66, PVV, CDA, SP, PvdD, CU, FvD, BBB, SGP, DENK, Volt, GL-PvdA, NSC en JA21.

Overzicht van de plannen
Onderstaande tabel bevat een overzicht van plannen met betrekking tot het Nederlandse asielbeleid in partijprogramma’s sinds 2010. Dit jaar zijn, net als in 2021, de programma’s van alle in de Tweede Kamer vertegenwoordigde partijen onderzocht. In het eerdere Verblijfblogonderzoek over de verkiezingen van 2010 tot en met 2017 beperkten we ons tot CDA, D66, GroenLinks, PvdA, PVV, VVD en SP, en in 2023 tot de partijen die drie of meer zetels in de Tweede Kamer hadden. Onder de tabel wordt een aantal plannen in detail besproken en met elkaar vergeleken.

Nederland verleent asiel op grond van het Vluchtelingenverdrag en enkele mensenrechtenverdragen zoals het EVRM, en van het Unierecht, in het bijzonder de Kwalificatierichtlijn (vanaf 1 juli 2026 de Kwalificatieverordening). Veel partijen maken in hun programma’s expliciet of impliciet een onderscheid tussen plannen op de korte en lange termijn. Op de lange termijn beogen zij aanpassing van internationaal recht, waaronder het Vluchtelingenverdrag, op de korte termijn willen ze inzetten op uitvoering van het Unierechtelijke Asiel- en Migratie Pact. Andere kwesties die in veel verkiezingsprogramma’s voorkomen zijn overeenkomsten (‘deals’) met niet-Europese landen en de (on)wenselijkheid van strikte buitengrenscontroles en pushbacks.

Opzeggen of aanpassen Vluchtelingenverdrag
PVV, BBB en FvD willen het Vluchtelingenverdrag per direct opzeggen. Andere partijen willen aanpassing of ‘modernisering’ van het Vluchtelingenverdrag  (JA21, VVD, D66) en van andere verdragen (JA21, BBB en het CDA noemen ook het EVRM). Die aanpassing moet leiden tot opvang in de eigen regio (NSC, JA21, VVD) of bewerkstelligen dat asielaanvragen alleen nog buiten Europa kunnen worden ingediend, waarna erkende vluchtelingen eventueel in Europa kunnen worden gehervestigd (CDA, D66, SGP). Onder meer CDA, NSC en D66 zien hierbij een rol weggelegd voor UNHCR. FvD wil dat asielaanvragen alleen nog bij Nederlandse consulaten kunnen worden ingediend. Verscheidene partijen zoals D66 en het CDA stellen dat daarmee meer dan nu asiel geboden kan worden aan de mensen die dat het meest nodig hebben. De beoogde aanpassing of modernisering komt dus in de eerste plaats neer op het schrappen van het refoulementverbod van artikel 33 van het Vluchtelingenverdrag. Onduidelijk is hoe de voorgestelde toekomstige opvang in de regio zich verhoudt tot de huidige praktijk waarbij 85% van de vluchtelingen wordt opgevangen in ontwikkelingslanden, en 73% in een buurland (zie hier).

Andere partijen (GL-PvdA, VOLT) geven aan zich aan het Vluchtelingenverdrag te willen houden (D66 uitdrukkelijk ook totdat het is ‘gemoderniseerd’). PvdD wil de internationaalrechtelijke verplichting tot het bieden van asiel uitbreiden naar klimaatvluchtelingen, en bepleit verdeling van asielzoekers ‘naar draagkracht’. PvdD, VOLT, D66 en GL-PvdA willen daarnaast de huidige quota voor hervestiging (toelating van door UNHCR erkende vluchtelingen) verruimen. GL-PvdA, D66 en PvdD willen ten slotte ook inzetten op legale vluchtroutes naar Europa.

Aanpassen en uitvoeren Unierecht
Opzegging of wijziging van het Vluchtelingenverdrag en andere verdragen naar internationaal recht zou op zich weinig aan de Nederlandse asielverplichtingen veranderen, omdat dezelfde verplichtingen ook uit het Unierecht voortvloeien. Het verbaast dan ook niet dat  vier partijen een ‘opt out’ ten aanzien van Europees asielrecht wensen – zonder meer (PVV, BBB), of indien gewenste aanscherping van het Europese asielrecht uitblijft (VVD, NSC). Meerdere partijen verwachten dat implementatie van het Asiel- en Migratie Pact ertoe zal leiden dat meer asielverzoeken aan de buitengrens worden behandeld (SGP, CDA, NSC). De VVD wil dat lidstaten die zich niet aan de strengere regels in het pact houden worden ‘gesanctioneerd’. Ook GL-PvdA, CU, D66 en VOLT steunen uitvoering van het Pact. CU en VOLT vragen daarbij aandacht voor mogelijke mensenrechtenschendingen, D66, VOLT en GL-PvdA voor een eerlijke verdeling over de lidstaten. In hoeverre zij menen dat de verordening betreffende Asiel- en Migratiebeheer (de nieuwe Dublinverordening) uit het Pact (van toepassing vanaf 1 juli 2026) dat zal bewerkstelligen of juist niet is niet duidelijk.

Op grond van deze verordening (zie ook dit blog over het voorstel daarvoor) blijft het huidige Dublinsysteem in stand, waarbij normaliter de lidstaat waar een asielzoeker de EU binnenkomt verantwoordelijk is voor de procedure of, als niet duidelijk is welke lidstaat dat is, het land waar asiel wordt aangevraagd. JA21, SGP en BBB pleiten voor strikte naleving van deze Dublin-regels. Daarnaast kan bij hoge ‘migratiedruk’ voor andere lidstaten een verplichting ontstaan een solidariteitsbijdrage te leveren, door asielzoekers over te nemen of een bedrag te betalen. JA21 is kritisch over dit ‘herverdelingsmechanisme’ en kiest voor ‘afkopen in plaats van opvangen’.

FvD meent dat Nederland zich niet aan het Europese migratierecht moet houden en een eventuele boete voor lief moet nemen. De PvdD is kritisch over het Pact: dat moet van tafel omdat het ertoe leidt dat mensen langdurig in gesloten kampen aan de buitengrenzen opgesloten zullen zitten.

Overeenkomsten met derde landen
Veel partijen bepleiten overeenkomsten of andere samenwerking met landen buiten Europa. SGP, JA21, SP, DENK en GL-PvdA noemen als doel onder meer opvang, CDA aanpakken van onderliggende oorzaken van migratie en terugkeer, NSC behandeling van asielverzoeken. Veel partijen noemen verder als doel van samenwerking met niet-Europese landen het tegengaan van mensensmokkel (CDA, JA21, DENK) en voorkómen dat mensen een levensgevaarlijke reis maken (JA21, GL-PvdA). Om het mogelijk te maken asielzoekers ten behoeve van de beoordeling van hun asielverzoek naar een derde land te sturen, wil het CDA het nu bestaande vereiste dat asielzoekers een band hebben met dat land schrappen. Overigens vereist dat aanpassing van de Asielprocedureverordening, omdat het vereiste van zo’n band daarin is vastgelegd; zie daarover ook ons eerdere blog.

De SGP noemt specifiek landen ‘op de Balkan, in Afrika en het Midden-Oosten’. De SGP wil dat islamitische landen meer verantwoordelijkheid nemen voor het opvangen van moslims uit de hun omringende landen. De meeste partijen menen dat al deze afspraken in EU-verband gemaakt moeten worden, volgens VOLT en NSC kan het eventueel ook bilateraal. PvdD en VOLT stellen dat als sprake is van strijd met mensenrechten, Nederland niet akkoord moet gaan met zo’n overeenkomst dan wel een al gesloten overeenkomst moet opschorten. PvdD vindt dat de overeenkomst met Tunesië, Libië, Turkije en Niger moeten worden teruggedraaid. VOLT sluit ‘dubieuze deals met dictators van landen rondom de EU’ uit en wil dat de verkenning van een terugkeercentrum in Oeganda stopt.

Grenscontroles en pushbacks
FvD, PVV, BBB en JA21 bepleiten blijvende binnengrenscontroles (PVV en JA21 noemen in hun programma’s expliciet art. 72 van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie als grondslag, zie hierover ons eerdere blog). BBB wil dat het leger daarbij wordt ingezet. VOLT daarentegen wil de binnengrenscontroles beëindigen.

Wat betreft de controles aan de buitengrenzen en pushbacks zijn twee duidelijk verschillende benaderingen te onderscheiden. SGP en CDA bepleiten strenge buitengrenscontroles. De BBB wil daartoe meer bevoegdheden voor Frontex en een forse personele uitbreiding, en hekken plaatsen alsmede barrières in zee tegen ‘smokkelboten’. Subsidies aan NGO’s die migranten uit zee oppikken moet worden geschrapt. De VVD wil dat legers aan de EU-buitengrenzen meer ‘bevoegdheden’ krijgen om migranten tegen te houden. GL-PvdA, SP, PvdD en VOLT willen juist een einde aan de pushbacks. Deze partijen willen daarbij dat operaties op de Middellandse Zee gericht zijn op redding en veiligheid. PvdD wil Frontex afschaffen en vervangen door humanitaire missies, VOLT wil dat Frontex los komt te staan van nationale regeringen en verantwoording gaat afleggen aan het Europees Parlement. Er moeten inspecteurs worden aangesteld om landen die zich schuldig maken aan pushbacks voor de rechter te brengen.