Verkiezingen 2025: Nationale dimensie van het asielbeleid

Verkiezingen 2025: Nationale dimensie van het asielbeleid
Verblijfblog bespreekt net als in 2023, 2021 en 2017 de migratie- en integratieparagrafen van de verkiezingsprogramma’s van de politieke partijen in de Tweede Kamer. In de verkiezingsdossiers zijn de programma’s sinds 2010 met elkaar vergeleken. In dit derde blog van deze serie over de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober 2025 staat de nationale dimensie van het asielbeleid centraal.
Door Hemme Battjes

Disclaimer
In deze serie over de komende Tweede Kamerverkiezingen is om praktische redenen besloten om alleen Kamerfracties met minimaal twee zetels te onderzoeken. Daarnaast wordt JA21 gelet op de hoge zetelpeilingen ook meegenomen. Dat betekent dat de verkiezingsprogramma’s van vijftien partijen onder de loep zullen worden genomen. De volgende partijen maken dus onderdeel uit van deze serie: VVD, D66, PVV, CDA, SP, PvdD, CU, FvD, BBB, SGP, DENK, Volt, GL-PvdA, NSC en JA21.

Overzicht van de plannen
Onderstaande tabel bevat een overzicht van plannen met betrekking tot het Nederlandse asielbeleid van de partijen sinds 2010. Dit jaar zijn, net als in 2021, de programma’s van alle in de Tweede Kamer vertegenwoordigde partijen onderzocht. In het eerdere Verblijfblogonderzoek over de verkiezingen van 2010 tot en met 2017 beperkten we ons tot CDA, D66, GroenLinks, PvdA, PVV, VVD en SP, en in 2023 tot de partijen die drie of meer zetels in de Tweede Kamer hadden. Onder de tabel wordt een aantal plannen in detail besproken en met elkaar vergeleken.

Een strenger toelatingsbeleid
Verscheidene partijen doen voorstellen om het toelatingsbeleid strikter te maken. De BBB wil in het algemeen ‘de toelatingscriteria aanscherpen’. Verder wil BBB een verplichting voor de asielzoeker om bij afwijzing van de aanvraag ‘Nederland en de Schengenzone’ te verlaten. Hoe dit zich verhoudt tot de huidige verplichting op grond van de Terugkeerrichtlijn om bij afwijzing van de asielaanvraag naar het land van herkomst terug te keren vermeldt BBB niet. JA21 wil de erkenningspercentages naar beneden, en wil net als FvD de status van asielzoekers die op vakantie gaan naar hun land van herkomst intrekken. Maar nu reeds geldt dat de verblijfsvergunning asiel wordt ingetrokken als de statushouder vrijwillig terugkeert naar het land van herkomst (zie Vc C2/10.4.3). De VVD ten slotte wil criminele en overlast gevende asielzoekers ‘zonder pardon’ uitzetten. De VVD geeft niet aan hoe dat te rijmen valt met artikel 3 van het EVRM, dat blijkens jurisprudentie van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens uitzetting verbiedt bij dreigende onmenselijke behandeling, ook al is de vreemdeling een gevaar voor de openbare orde. Ook artikel 8 EVRM en het Unierecht stellen beperkingen aan dergelijk beleid.

Tweestatusstelsel en verblijfsvergunning onbepaalde tijd
In een aantal verkiezingsprogramma’s figureren delen van twee wetsvoorstellen van het kabinet-Schoof: het Wetsvoorstel invoering tweestatusstelsel en de Asielnoodmaatregelenwet. Deze voorstellen zijn goedgekeurd door de Tweede kamer en liggen nu voor bij de Eerste Kamer.

Het voorstel tot invoering van een tweestatusstelsel (zie daarover ook hier) strekt ertoe om subsidiair beschermden niet langer dezelfde rechten toe te kennen als vluchtelingen. Daardoor kunnen de eisen aan nareis van gezinsleden van de statushouder aangescherpt worden. Voortaan geldt een wachttermijn van twee  jaar, en kan van beschermden dan voortaan geëist worden dat zij over huisvesting en een bepaald inkomen beschikken. Vijf partijen (VVD, BBB, NSC, CDA en JA21) geven in hun verkiezingsprogramma’s aan invoering van een tweestatusstelsel te willen, waarbij alleen VVD, BBB en CDA naar het reeds ingediende wetsvoorstel verwijzen. De onderbouwing en uitleg van NSC is opmerkelijk. Volgens deze partij wordt met het tweestatusstelsel onderscheid gemaakt tussen ‘persoonlijk vervolgden’ en ‘mensen die tijdelijk bescherming zoeken vanwege grootschalig geweld’. Hier lijken vluchtelingen en subsidiair beschermden mee bedoeld te  zijn. Echter, tijdelijke bescherming ziet mede maar niet uitsluitend op mensen die grootschalig geweld ontvluchten. Verder geeft NSC aan voor deze groep opvang op basis van een ‘eerlijk aandeel’ te willen. Wat NSC hiermee bedoelt verduidelijkt het niet.

De veelbesproken Asielnoodmaatregelenwet voorziet onder meer in afschaffing van de verblijfsvergunning asiel voor onbepaalde tijd. Deze maatregel wordt bepleit door dezelfde partijen (VVD, BBB, NSC, CDA en JA21) alsook door FvD, dat daarbij houders van een tijdelijke verblijfsvergunning ‘iedere vijf jaar hun nut en noodzaak voor de Nederlandse samenleving’ wil laten. De Kwalificatieverordening verplicht niet tot verlening van een verblijfsvergunning asiel, maar staat intrekking om de door FvD genoemde reden niet toe. En de afschaffing van de verblijfsvergunning voor onbetaalde tijd laat onverlet dat derdelanders met een asielstatus na vijf jaar de EU-langdurig ingezetene status kunnen aanvragen, mits zij aan de inkomenseis voldoen (zie ook hier).

De partijen die in de Tweede Kamer tegen beide voorstellen hebben gestemd geven in hun verkiezingsprogramma’s niet aan of zij deze wetsvoorstellen willen intrekken.

Opmerking verdient ten slotte dat het voorstel uit het Hoofdlijnenakkoord van het kabinet-Schoof om het hoger beroep af te schaffen niet terugkeert in de programma’s van de coalitiepartijen, maar wel in die van SGP en JA21.

Specifieke groepen
Net als in voorgaande jaren worden in sommige verkiezingsprogramma’s specifieke groepen benoemd waar aandacht voor moet zijn. SGP en CU willen bijzondere aandacht voor vervolgde christenen, PvdD voor LHBTI en GL-PvdA noemt vrouwen. Daarnaast noemen sommige partijen specifieke nationaliteiten. PVV vindt dat de tijdelijke verblijfsvergunningen van Syriërs moeten worden ingetrokken, en dat Syriërs naar Syrië moeten worden uitgezet of als dat niet kan, ‘naar andere Arabische landen, waarmee we afspraken maken’.  Ook JA21 wil terugkeer naar veilige regio’s van Syrische asielzoekers en statushouders. Daarvoor is herbeoordelingen en ‘waar mogelijk’ intrekking van verleende statussen nodig, en ‘gericht (financieel) steunen’ van vrijwillige terugkeer. De PVV wil verder ‘een uitzondering maken op de Richtlijn tijdelijke bescherming’ en wel om Oekraïense mannen te kunnen terugsturen. Hoe die uitzondering vorm moet krijgen vermeldt het programma niet. GL-PvdA en VOLT bepleiten juist versteviging van de juridische positie van Oekraïners in Nederland. NSC wil ‘solidair bijdragen’ aan de opvang van Oekraïners; wat hier mee bedoeld wordt is niet duidelijk. VOLT ten slotte vraagt ook aandacht voor Venezolaanse. VOLT stelt dat nu grensbewaking een Koninkrijksaangelegenheid is (waar de Tweede Kamer dus ook iets over te zeggen heeft), ‘de landen van het Koninkrijk’ aan een humane asielprocedure moeten werken. Toelating van vreemdelingen en dus ook de asielprocedure  zijn de bevoegdheden van de afzonderlijke landen. Hoe de door VOLT voorgenomen inzet zich daartoe verhoudt is niet duidelijk.

Asielprocedures
Veel partijen geven aan ‘snellere procedures’ te willen, echter zonder aan te geven hoe dit te bewerkstelligen. Wel geven veel partijen aan de IND te willen versterken  om asielaanvragen snel af te handelen (SP, GL-PvdA, D66, CU, VVD, DENK). De SP wil een wettelijke beslistermijn van maximaal zes maanden. De Asielprocedureverordening (van toepassing vanaf 12 juni 2026) stelt echter dwingend andere termijnen voor de behandeling van asielverzoeken.

BBB wil ‘grenzen stellen’ aan rechtsbijstand, D66 wil juist vasthouden aan de toegang tot rechtsbijstand vanaf het begin van de asielprocedure. Ook hier is niet duidelijk hoe deze voornemens zich verhouden tot de verplichtingen om kosteloze rechtsbijstand te verlenen en de uitzondering daarop in de Asielprocedureverordening (art. 15 e.v.). BBB, JA21 en SGP geven aan het opleggen van dwangsommen te willen afschaffen. Daarmee gaan ze voorbij aan rechtspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, waarin is bepaald dat de rechter op grond van Unierecht een dwangsom wegens niet tijdig beslissen moet kunnen opleggen (zie meer hierover hier).

Vormgeving asielbeleid
Verscheidene partijen hebben voorstellen van procedurele aard over nieuw beleid en regelgeving op het gebied van asiel. De PVV bepleit een ‘noodwet’; zie over de inzet van staatsnoodrecht ook hier. D66 wil dat bij ‘nieuwe asielvoorstellen’ uitvoeringsorganisaties, zoals COA en IND een uitvoeringstoets uitvoeren. Overigens gebeurt dat doorgaans al bij voorstellen voor wetgeving, zie ook hier. VVD en NSC willen een wet die de regering verplicht beperkende maatregelen te nemen zodra de instroom boven en een bepaald niveau komt. Waarom juist voor een wet gekozen wordt en bijvoorbeeld een regeerakkoord of Kamermotie niet afdoende zou zijn, vermelden deze partijen niet. JA21 ten slotte wil het vreemdelingenrecht ‘uit het bestuursrecht’, waarbij onder meer ‘aparte procedureregels voor asiel en migratie’ worden genoemd. Vermoedelijk is het doel dat bepaalde regels uit de Algemene wet bestuursrecht niet meer zullen gelden in het migratierecht. Nu is dat deels al het geval, mede onder invloed van de Asielprocedurerichtlijn; vanaf de inwerkingtreding van de Asielprocedureverordening op 1 juli 2026 zal het asielrecht nog veel meer buiten het algemene Nederlandse bestuursrecht vallen.