Verblijfblog bespreekt net als in 2023, 2021 en 2017 de migratie- en integratieparagrafen van de verkiezingsprogramma’s van de politieke partijen in de Tweede Kamer. In de verkiezingsdossiers zijn de programma’s sinds 2010 met elkaar vergeleken. In dit vijfde blog van deze nieuwe serie over de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober 2025 staan terugkeer en illegaliteit centraal.
Door Maxime Schoots en Martijn Stronks
Disclaimer
In deze serie over de komende Tweede Kamerverkiezingen is om praktische redenen besloten om alleen Kamerfracties met minimaal twee zetels te onderzoeken. Daarnaast wordt JA21 gelet op de hoge zetelpeilingen ook meegenomen. Dat betekent dat de verkiezingsprogramma’s van vijftien partijen onder de loep zullen worden genomen. De volgende partijen maken dus onderdeel uit van deze serie: VVD, D66, PVV, CDA, SP, PvdD, CU, FvD, BBB, SGP, DENK, Volt, GL-PvdA, NSC en JA21.
Overzicht voorstellen
| Plan | 2012 | 2017 | 2021 | 2023 | 2025 |
| Effectievere terugkeer | |||||
| Internationale druk uitoefenen op landen van herkomst | GL | CDA, PvdA | CDA, CU, D66, GL, PvdA, SGP, VVD | VVD, D66, CDA, CU, BBB, GL-PvdA, NSC | GL-PvdA, D66, VVD, CDA, JA21, SGP, BBB, FvD, NSC |
| Perspectief bieden aan migrant in land van herkomst | D66,
PvdA |
D66, PvdA, SGP | CDA, GL-PvdA | GL-PvdA, D66, Volt | |
| Nieuw verdrag terugname migranten | CDA | CDA, VVD (Vluchtelingenverdrag wijzigen), JA21 (Vluchtelingenverdrag wijzigen), BBB (Vluchtelingenverdrag wijzigen), NSC | |||
| Speciale migratieafdelingen ambassades | SGP | ||||
| Lijst veilige landen uitbreiden | SGP | NSC | SGP | ||
| Recht op terugkeer Nederlandse emigranten | FvD | ||||
| Niet meewerken aan uitzetting strafbaar | CDA | VVD, FvD | CDA, NSC | ||
| Verhoging termijn inreisverbod veilige landen | SGP | ||||
| Regels over illegaal verblijf | |||||
| Opvang uitgeprocedeerde asielzoekers | GL, SP | D66, GL, SP | CU, D66, GL, SGP, DENK | D66, PvdD, CU, Volt, DENK, GL-PvdA | GL-PvdA, D66, PvdD, SGP (tussen moment van afkeer en terugkeer), CU, Volt |
| Géén opvang uitgeprocedeerde asielzoekers | PVV | VVD | FvD, (PVV), (VVD) | VVD, PVV, FvD | VVD, PVV, JA21, BBB, FvD |
| Vreemdelingenbewaring alleen ultimum remedium en korte duur | GL | D66, CU, GL | D66, CU, GL-PvdA | GL-PvdA, SGP, CU, Volt | |
| Geen kind in de vreemdelingenbewaring | D66 | D66 | Volt, GL-PvdA | CU, Volt | |
| Verplicht verblijf gezinnen in gezinslocatie | VVD | ||||
| Géén strafbaarstelling illegaal verblijf | PvdA, SP | CU, D66, DENK | D66, CU, GL-PvdA | GL-PvdA, D66, PvdD, CU, SP, Volt | |
| Wél strafbaarstelling illegaal verblijf | PVV, VVD | VVD | PVV, VVD, FvD | PVV, VVD, FvD | VVD, PVV, CDA (?), JA21, BBB, FvD, NSC (?) |
| Strafbaarstelling faciliteren illegaal verblijf | VVD | VVD | VVD, FvD | PVV, JA21, SGP, BBB (zelfde onderscheid als SGP), FvD | |
| Regularisaties | |||||
| Voor Kinderpardon | D66, GL, SP | D66, GL, SP | PvdD, DENK, SP, PvdD, CU | DENK, CU | CU |
| Afschaffen Kinderpardon | PVV | VVD | |||
| Generaal Pardon | |||||
| Tegen Generaal Pardon | PVV | SGP | |||
| Vergunning voor onuitzetbaren | GL, SP, PvdA | GL | GL | PvdD (staatlozen), CU (staatlozen), GL-PvdA | PvdD (staatlozen), CU |
| Vergunning na tien jaar in procedure | DENK | CU (onder bepaalde voorwaarden), GL-PvdA (onder bepaalde voorwaarden) | CU | ||
| Individuele IND’ers krijgen discretionaire bevoegdheid | CU | CU, GL-PvdA | |||
Effectieve terugkeer
Net als in voorgaande jaren zijn vrijwel alle partijen voorstander van een effectiever terugkeerbeleid. Dat is dan ook een onmiskenbaar sluitstuk van een migratiebeleid – wie geen recht heeft om op het grondgebied te verblijven, moet het land verlaten en terugkeren naar het land van herkomst. De regels omtrent terugkeer zijn in belangrijke mate terug te vinden in de Europese Terugkeerrichtlijn. Effectievere terugkeer is echter niet zozeer een juridische vraag, maar vooral een feitelijke en geopolitieke kwestie. Meer dan de helft van de partijen (GroenLinks-PvdA, D66, VVD, CDA, JA21, SGP, BBB, FvD, NSC) stelt daarom voor om internationale druk uit te oefenen op landen van herkomst om ze te bewegen uitgeprocedeerde asielzoekers terug te nemen. Nieuw is dit plan niet, al sinds 2006 wordt dit door verschillende partijen voorgesteld (zie hier het blog uit 2017met daarin ook de oudere verkiezingsprogramma’s) .
De VVD wil terugkeer effectiever maken door landen buiten Europa geen ontwikkelingshulp meer te bieden indien ze weigeren hun eigen onderdanen terug te nemen. GroenLinks-PvdA, D66, en Volt stellen daarbij voor om te helpen met perspectief bieden aan migranten in hun land van herkomst bij terugkeer. Volt wil daarnaast juist geen ‘dubieuze deals met dictators van landen rondom de EU’ en dringt aan op het stopzetten van verkenning van asielzoekerscentra in andere landen, zoals Oeganda. Om de terugkeer van migranten te bevorderen stellen VVD, JA21 en BBB voor om het Vluchtelingenverdrag te ‘moderniseren’: o.a. opvang in de regio en de mogelijkheid van terugkeer moeten als uitgangspunten genomen worden bij de wijziging van het verdrag.
De mogelijkheid om overlast gevende asielzoekers uit te zetten moet worden vergroot, menen de PVV, VVD, JA21, SGP en BBB. JA21 stelt voor om de enkelband als optie te onderzoeken, om te voorkomen dat uitgeprocedeerde asielzoekers in de illegaliteit verdwijnen in afwachting van uitzetting. In dezelfde trant stelt FvD voor om biometrische kenmerken van remigranten op te slaan, zodat zij na terugkeer niet opnieuw naar Nederland kunnen komen. Onduidelijk is wat FvD precies verstaat onder remigranten en of er meer biometrische gegevens worden opgeslagen dan nu reeds gebeurt.
Illegaal verblijf
Op 3 juli 2025 nam de Tweede Kamer de Asielnoodmaatregelenwet aan. Daarbij werd ook een amendement op het wetsvoorstel aangenomen, waarmee illegaal verblijf in Nederland strafbaar wordt gesteld. Het amendement kwalificeert illegaal verblijf als misdrijf, waardoor ook het medeplegen en medeplichtig zijn aan het feit strafbaar wordt. Nieuw is dit voorstel overigens niet, de VVD wilde sinds 2012 al illegaliteit strafbaar stellen. In 2017 pleitte deze partij ook al voor strafbaarstelling van het faciliteren van illegaal verblijf. Overigens kunnen vreemdelingen die geen rechtmatig verblijf hebben een inreisverbod opgelegd krijgen. Sinds 2012 is overtreding van dit inreisverbod reeds strafbaar gesteld (artikel 66a Vw2000 en artikel 197 Wetboek van Strafrecht).
Na veel politieke commotie over het recente voorstel tot verdere strafbaarstelling werd een wijziging doorgevoerd: hulp aan mensen die illegaal in Nederland verblijven wordt niet strafbaar gesteld, alleen het verblijf zelf. Het onderwerp wordt dan ook genoemd in de meeste verkiezingsprogramma’s, waarbij GroenLinks-PvdA, D66, PvdD, CU, SP, en Volt zich uitspreken tegen de strafbaarstelling van illegaal verblijf. VVD, PVV, JA21, BBB, en FvD daarentegen staan achter het aangenomen amendement, en stellen in hun verkiezingsprogramma’s dat zij vóór de strafbaarstelling van illegaal verblijf zijn. CDA en NSC stellen beide dat niet meewerken aan terugkeer strafbaar moet worden gesteld.
Wat betreft het faciliteren van illegaal verblijf zijn PVV, JA21 en FvD ook voor een strafbaarstelling. SGP en BBB maken een onderscheid tussen het ‘opzettelijk voordeel halen uit het helpen bij illegaal verblijf’ en het voorzien van humanitaire hulp en basisbehoeften aan uitgeprocedeerde asielzoekers.
GL-PvdA, D66, PvdD, SGP, CU, en Volt pleiten voor het aanbieden van opvang voor uitgeprocedeerde asielzoekers. Zo stelt Volt dat de bed-bad-brood regeling in ere moet worden hersteld, en dat mensen met illegaal verblijf toegang moeten hebben tot gezondheidszorg en arbeidsrechten. Dit zou betekenen dat de Koppelingswet moet worden herzien, de wet die sinds de jaren negentig toegang tot de arbeidsmarkt en sociale zekerheid afhankelijk stelt van rechtmatig verblijf.
Regularisaties
Interessant is hoe weinig er in de verkiezingsprogramma’s wordt gerept over regularisaties, terwijl er in het verleden toch meerdere partijen voor pardonregelingen waren. In 2025 is alleen de ChristenUnie nog voorstander van een kinderpardon, en een vergunning voor onuitzetbaren. Een aantal jaar geleden waren GroenLinks en PvdA hier ook nog voorstander van.
